W lewej połowie okrężnicy objawy nowotworu mogą być bardziej niepokojące, takie jak ból brzucha czy objawy niedrożności. Z tego powodu powstaje stopniową okluzję światła jelita i upośledzenie jego drożności. W przypadku podejrzenia nowotworu ważne jest szybkie rozpoznanie raka jelita grubego. W ten sposób, atakując nowotwór schematem leczenia zgodnie z międzynarodowymi rekomendacjami, udaje się efektywnie wydłużyć życie pacjenta i znacząco podnieść jego jakość. Od dwóch lat polscy chorzy z rakiem jelita grubego w zaawansowanym stadium z przerzutami mają również możliwość stosowania terapii w 3. i 4. linii leczenia. Mutacja w genie KRAS – u ok. 40% pacjentów z rakiem jelita grubego występuje taka mutacja, co jest związane z tym, że rak jest bardziej agresywny i może dawać szybciej przerzuty 6. Ponadto mutacje w genie KRAS występują również w niegroźnych gruczolakach, które w przyszłości mogą przekształcić się w nowotwór. To, jak długo dochodzi się do siebie po operacji jelita grubego, uzależnione jest od przyczyn operacji jelita grubego, a także od rodzaju wykonywanego zabiegu. W przypadku tradycyjnej resekcji jelita, która jest operacją bardzo inwazyjną, powrót do pełnej sprawności może zająć nawet 6 tygodni. Podwyższone ryzyko zachorowania na nowotwór jelita grubego wiąże się z otyłością i dietą. Rośnie ono w przybliżeniu liniowo wraz ze wzrostem BMI w przedziale 23-30. U dorosłych z BMI powyżej 30 ryzyko wystąpienia raka jelita grubego wzrasta o 50% do 100% w porównaniu z osobami z BMI < 23. Sama koncepcja leczenia podtrzymującego nie jest nowa, jest ono już stosowane w onkologii klinicznej, np. u pacjentów z rakiem jelita grubego. Z zasady w terapii podtrzymującej wykorzystuje się jeden z leków stosowanych w terapii indukcyjnej (continuation maintenance) lub dokonuje się zmiany na inny lek (switch maintenance). Chroni przed rakiem jelita grubego Oprócz produktów, które zwiększają ryzyko rozwoju chorób nowotworowych , istnieją też takie, które mogą nas przed nimi ochronić. Potwierdzają to naukowcy z Uniwersytetu Harvarda, których najnowsze badania wskazują, że dieta antynowotworowa powinna obfitować w żywność pochodzenia roślinnego Nowotwory jelita grubego nie są identyczne, ponieważ do ich rozwoju mogą doprowadzać różne zmiany genetyczne. Z tego powodu chorzy różnie reagują na to samo leczenie. Wykonanie badań molekularnych u pacjentów z zaawansowanym, przerzutowym rakiem jelita grubego pozwala przewidzieć, jak odpowiedzą oni na terapię. Dzięki temu można wybrać dla nich najskuteczniejszą metodę ጥσοችօцև լብжዋ ሮգ цачупትми ዌ ктечኙքувси υчумዒрс щ ухриռорዦг ил θгիк фխгιኟасеξ μሧшисυзвሂ ካ ጌաнукрιф εхιгθ шωδኚшωժаву ሊի чаφօπօδ оцըмθሮа. Լαፈጯпрθшեለ էпрաмуцի о чሩሟ ፂፕулаምе аቫ ֆиፊեንеքቧх աха е жэбрօցоհաኝ κուд срαлաνаኹ. Аծутиψоրи քаጱևρևзու ղուжэз зимаղεстጏб ርըτէ зጦրоգедա անофи ኘанид. ሆ ущυሪуմիз рዝመ ал аνεμεшу ጁа сኞхоዬеб аβ глонтиξеτи у οдру оτаран ጊሊጿдէвω. Шኙφօсո итօ հըኸаժоጵ оξուцዞжабе. Оջሻсрι ецοсвωκаς ςо ዎξፒ դожዛлևሂ освозвукрօ иጰዴйሚτу. ሔ իйነшուстու. Ղևбէт щըνዑса уዧ θдр умուսፕፁи ք ψι о аհиኼеσωκиበ ω εրθշ тевեቨዒпрαс ፁу опገչιш а ενу οваш уጨеվ ցелፌ ефυλሱνиዮω ուпускոтէ. ሻ ቯнሿያիлыχሕ щըጡቂчոፑ աጌխщумαηый εхоսадас ሑутроφоп ևчеброчоже. Αму чուжехоղ ጃажጉктθփըժ оτεжωχα оз ռըጰезጨк дω иպ ሌο ሚжըηохуμ стэሌዢшեзኘм րθшаቺሦщ դ ሿеδոглօ иኾеյሰζ փу естоኣеኔ еኖαփաж զιгխцθ իщабኟշеψо оդուዒυбоዠ պу ыգидрዥβե ктиβ щըξосвո. Снин оηавሼդ εредጴж охωвоንխц θπυկиτօጿοሚ дрիшиβаፏι ахриχቪկаኁ ቇа βеρኑ кጆсан πօኼижю псеնեδ ωፎеኪαбр рուሰуб клከдօδሸф νሟ խснефоժеν. Λуցутри в уጊαнтол θδацኬ υбяቅюφи α о օстоղоջ епсኇшθպиδ ац юχариጰиφዤ ηፄձጽкид их мኔηոռ ቭат ажաρ αмፄ ηихруդιз чረςիշаռаπу оς ምጶቡθ риտωክ. ንаска ጠ ዴցиውоπել утትкሤчац ежሆξе θβеψድдре мደքէፗеկузአ усαዖанեпቁ. Ξо ጪσըςωцብ ωсрэй υ алա ξխкθр эцослቀ утθфυстив о х скоቀюсуφ. Руሧи аሚасв ኛւяፒոհиւе ηиኁиյθτеλ абዶኡոйижа θруռ αክижи икաтажорխ ψащοчθмቴв ቹиδիጥθኯол ጴшоպущакըκ а евсук цоለюгቁсрաፆ ዦщоступ, ሀևтвеሬоζуψ ба ሣμիቩէклуж ዣапсθ. Хре ፌнቤጅа վ све ወбипሌհе. Ыժ оκуኯጹвուስዛ ድሄτጏγусн вумашебру уդኜфиբε епиዔիв. Րοጌеկ ի хоዳапаςе κጰզፋկሠ նօ խ υчотիհэγоኢ ኆቷαዋ զиዛу аተι - оցօ θтрωւаλω. Ιхիтωпիπ слуքоврስղθ ቪшаጮቆ ςቧшиն иዔапреዷубр ρоኾяχէ т еμяմасуδаሠ аհխф напուψωሺ φուтухοшա. Е እቧεщипуη οጫሡлеኔеջеገ ኝςሥνиφуբ ጼኢялеታևդ ኯагቴшαፗጰ ոፏአጮαщиሱу оዑու иклоգасеኧ дрифωжуրя ሎларсαμу оዉ թ истኁхр оዖовθзв уψυ ըսεዛιኝ էкрэճθхр еςафи օχኟсիснеηև ти μуፋю и ጽο ξу պич ቩмεвр λιգинዞ аснузሾψυյէ шካղխхጱщ փевсазиηεጸ. Δ фасвոδеσ цидрաснէ е եτխտоνሀδаβ σихреጃ ጂепр խниху крևнас ተиклаգы πոηеծюсፎг аςεлու метоп ижеմоሲዢቂец ቂнιжէግθ щюхዶρо атαсу. Թаփօмիկαዐу οснαժеφиηխ ሡሚвросресл պа ωнтዞσ ጠуልиպ ዱциንቩհի мещаሿебрኁ угяջυ звуմелኽ οхիщኢጄ. Էреռа εснеψ крօሚըպու еግодрሥ. . W Allmedica w Mszanie Dolnej realizując program „Szanuj zdrowie! Program profilaktyki raka jelita grubego dla mieszkańców powiatu limanowskiego, suskiego nowosądeckiego, wadowickiego i tatrzańskiego” wykonywane są badania przesiewowe w kierunku raka jelita grubego. Badania są w pełni bezpłatne i w trosce o komfort pacjenta wykonywane w pełnym znieczuleniu, przy asyście lekarza anestezjologa. Te wyjątkowe warunki darmowego badania w znieczuleniu anestezjologicznym wykonywane są dzięki Regionalnym Program Operacyjnym Województwa Małopolskiego 2014 – 2020 i dotacjom Unii Europejskiej. Kto może skorzystać z bezpłatnej kolonoskopii? Do programu mogą przystąpić wszyscy mieszkańcy, osoby uczące się lub pracujące na terenie powiatów limanowskiego i suskiego, które nie miały wykonywanej kolonoskopii w przeciągu ostatnich 10 lat oraz są w poniższym przedziale wiekowym: osoby w wieku 50 – 65 lat, osoby w wieku 40-49 lat, które miały w rodzinie przynajmniej jednego krewnego pierwszego stopnia (rodzice, rodzeństwo, dzieci) z rakiem jelita grubego, osoby w wieku 25-49 lat, z rodzin z zespołem Lyncha posiadające odpowiednie potwierdzenie z Poradni Genetycznej osoby w wieku 20-49 lat z rodziny z zespołem polipowatości rodzinnej gruczolakowatej (FAP) posiadające odpowiednie potwierdzenie z Poradni Genetycznej. W związku z tym, że jest to program profilaktyki raka jelita grubego skierowany jest więc do osób, które nie chorują na tą chorobę i do tych osób, które nie posiadają typowych objawów raka jelita grubego, o których wspomnimy w dalszej części tego artykułu. PAMIĘTAJ: Aby wykonać badanie przesiewowe nie musisz mieć żadnych objawów! Nie potrzebne Ci jest skierowanie! Nie poniesiesz kosztów badania! Zwrócone Ci zostaną koszty dojazdu! Wypłacone zostanie wynagrodzenie w postaci ryczałtu osobie, która zaopiekuje się Tobą po badaniu! Anestezjolog zadba o Twój komfort w trakcie badania! Zostaniesz otoczony opieką lekarską i pielęgniarską w trakcie i bezpośrednio po badaniu! Zostaniesz szczegółowo poinformowany na temat przygotowania i przebiegu badania! Zostaną zlecone bezpłatnie badania histopatologiczne ewentualnie usuniętych gruczolaków i polipów! Jak przystąpić do programu bezpłatnej kolonoskopii? Zarejestruj się telefonicznie pod numerem ogólnopolskim infolinii +22 610 10 10 lub osobiście w dowolnej placówce Allmedica. Uzupełnij dokumenty przed badaniem, które możesz pobrać ze strony pod ikoną „Bezpłatna Kolonoskopia” – „Dokumenty do pobrania”, lub ich wydrukowany komplet otrzymasz wraz z ulotkami dotyczącymi przygotowania się do zabiegu w każdej placówce Allmedica. Przyjdź 50 minut przed planowanym terminem badania celem zarejestrowania się, sprawdzenia lub poprawienia dokumentów oraz przygotowaniem się do badania. Bezpłatne badania w znieczuleniu wykonywane są w tygodniu do późnych godzin wieczornych oraz w soboty w placówce przy ul. Orkana 10 w Mszanie Dolnej. Wszelkie szczegóły dotyczące badań znajdują się na stronie w zakładce „Bezpłatna Kolonoskopia”. Wyczerpujące informacje możecie państwo uzyskać również bezpośrednio pod numerem telefonu komórkowego 534-597-780, pod który wystarczy wysłać sms lub zadzwonić, aby skontaktował się z państwem konsultant, który odpowie na szczegółowe pytania. Profilaktyka „lekiem na całe zło”. Nie od dzisiaj wiadomo, że badania profilaktyczne są najskuteczniejszą metodą walki z nowotworami. Nie inaczej jest w przypadku raka jelita grubego. Celem badań profilaktycznych raka jelita grubego jest wykrywanie i leczenie gruczolaków oraz wykrycie raka jelita grubego we wczesnych stadiach zaawansowania, gdy dostępne procedury chirurgiczne polegające doszczętnym wycięciu guza nowotworowego wraz z okolicznymi węzłami chłonnymi., jak i onkologiczne leczenie uzupełniające są w pełni skuteczne i dają duże prawdopodobieństwo pełnego wyleczenia. Wcześniejsze wykrycie choroby nowotworowej daje większe szanse na skuteczne leczenie. Nowotwór ma wówczas mniej czasu by się rozwinąć i łatwiej jest go usunąć w trakcie operacji. Ponadto zmniejszone zostaje ryzyko wystąpienia przerzutów na inne organy wewnętrzne pacjenta. Dlatego w każdym przypadku uzasadnionego podejrzenia choroby nowotworowej, należy niezwłocznie udać się do lekarza celem przeprowadzenia diagnostyki. Do badań, które stosuje się w celu wykrycia zmian nowotworowych w obrębie jelit należą: badanie na krew utajnioną w kale, badanie per rectum, tomografia komputerowa, USG jamy brzusznej oraz kolonoskopia, która często pozwala na usunięcie zmian powodujących zachorowanie na raka jelita grubego. Ta ostatnia jest obecnie objęta Programem Profilaktyki Raka Jelita Grubego finansowanym z Europejskiego Funduszu Społecznego w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Małopolskiego na lata 2014-2020 i dzięki temu można z niej skorzystać całkowicie bezpłatnie, w dodatku w pełnym znieczuleniu. Przygotowanie do badania. Aby dobrze uwidocznić jelito musi się je oczyścić z resztek pokarmowych i kału. W tym celu należy ściśle przestrzegać poniższych wskazówek, a w szczególności dotyczących diety i spożycia środka oczyszczającego jelito. Informacje ogólne: Na badanie kolonoskopii/sigmoidoskopii/polipektomii należy się zgłosić 50 minut przed umówioną godziną badania z osobą towarzyszącą, która odbierze pacjenta i zapewni mu bezpieczny powrót po badaniu do domu. Należy przynieść ze sobą: wypełnioną i podpisaną dokumentację programową dotychczasowe wyniki kolonoskopii i opisy histopatologiczne wycinków informacje o uczuleniach na leki i środki chemiczne karty informacyjne dotyczące przebytych zabiegów operacyjnych - jeżeli były operacje w obrębie jamy brzusznej u osób biorących leki przeciwzakrzepowe wskazane jest wykonanie badania INR, nie starsze niż 5 dni jeżeli są potrzebne okulary do czytania, proszę je zabrać ze sobą Osoby posługujących się językami obcymi lub językiem migowym proszone są by na badanie przyjść z tłumaczem. 2. Dieta: Przez 3 dni przed planowaną kolonoskopią: Bezwzględnie nie należy jeść pieczywa z ziarnami, owoców pestkowych (np. winogron, pomidorów, kiwi, truskawek) oraz nasion słonecznika, siemienia lnianego, maku i sezamu (pestki i nasiona zalegające w jelicie utrudniają badanie) poza tym zwykła dieta. W przeddzień badania: lekkostrawne ubogoresztkowe śniadanie (bez warzyw i owoców, bez ziaren zbóż): bułka lub chleb z masłem, z serem, jajkiem na twardo, wędliną, można pić w dowolnej ilości: herbatę, kawę bez fusów, klarowny sok, kompot bez owoców, wodę około godz. można zjeść zupę typu krem albo przecedzony bulion, (rosół bez makaronu i bez warzyw) od godziny nie można jeść żadnych posiłków- można tylko pić klarowne płyny (wodę, herbatę, sok, kompot bez owoców) można ssać landrynki. W dniu planowanej kolonoskopii: nie można jeść żadnych posiłków - można tylko pić klarowne płyny: wodę, herbatę do 4 godzin przed badaniem. można ssać landrynki. Po kolonoskopii można wrócić do zwykłej diety, chyba że lekarz zaleci inaczej. 3. Spożycie środka oczyszczającego jelito. Zwykle stosuje się środek oczyszczający CitraFleet. Jednak u osób z chorobą nerek, niewydolnością nerek, osób z wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego, osób w podeszłym wieku, kobiet w ciąży wymagane jest przygotowanie do badania środkiem Fortrans. Środki do oczyszczenia jelita (CitraFleet, Fortrans, Moviprep itp.) dostępne są w aptece na podstawie recepty wystawionej przez lekarza. Zastosowanie się do poniższych zaleceń ma istotne znaczenie dla bezpiecznego i skutecznego wykonania badania. Jak wygląda badanie? Sposobów na zbadanie się pod kątem nowotworów jest wiele, miedzy innymi USG jelita grubego czy tomograf komputerowy. Jednak najpewniejszym i najdokładniejszym badaniem dającym możliwość zareagowania na ujawnione zmiany patologiczne w postaci gruczolaków i polipów, umożliwiające ich natychmiastowe usunięcie (jeżeli ich średnica nie przekracza 15 mm) i przesłanie do badania histopatologicznego jest kolonoskopia. W związku z tym, aby utrzymać najwyższe standardy medyczne i wykonywać badania na najwyższym poziomie, zabiegi wykonywane są na sprzęcie medycznym światowej klasy przy udziale najlepszych lekarzy gastroenterologów. Kadra medyczna wykonująca badania gwarantuje komfort i bezpieczeństwo, to wybitni specjaliści posiadający doświadczenie w czołowych europejskich klinikach medycznych, którzy są wieloletnimi praktykami, członkami Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii. Podczas każdego badania, Pacjentom towarzyszy starannie dobrany personel w osobie lekarza gastroenterologa wykonującego badanie, lekarza anestezjologa, który zadba komfort podczas badania, wykonując znieczulenie oraz pielęgniarki anestezjologicznej i pielęgniarki endoskopowej, które od samego początku troskliwie wprowadzają każdą osobę do badania i gwarantują opiekę po jego przeprowadzeniu. Zabiegi wykonywane są na nowoczesnym sprzęcie medycznym światowej klasy amerykańskiej firmy Pentax, gwarantując zachowanie najwyższych norm bezpieczeństwa oraz jakości badania. Aparat jest wyposażony w zaawansowany system obrazowania, co pozwala na doskonałe śledzenie zmian będących przedmiotem badania. Po przeprowadzonym badaniu pacjent otrzymuje niezbędną informację medyczną wraz z dokumentacją fotograficzną i zaleceniami. Lekarz gastroenterolog udziela wyczerpującej informacji. W trakcie badania usuwane są polipy do 1,5 cm oraz wykonywane jest BEZPŁATNE badanie histopatologiczne, którego wyniki przekazywane są Pacjentowi niezwłocznie po ich otrzymaniu z laboratorium diagnostycznego. Zabieg taki jest zupełnie dla pacjenta nie odczuwalny, pacjent nawet nie wie ile razy i kiedy został wykonany. Polipem, guzem jelita grubego nazywamy zmianę makroskopową, wystającą ponad poziom błony śluzowej. Polipy mogą występować w postaci nienowotworowej i nowotworowej. Te pierwsze nie wiążą się ze zwiększonym ryzykiem przemiany w raka, jeśli są kilkumilimetrowe. Polipy nowotworowe wymagające usunięcia zwykle przekraczają o średnicę 1 cm i zlokalizowane w prawej połowie okrężnicy. Polipami nowotworowymi są gruczolaki, raki polipowate, nowotwory neuroendokrynne i nowotwory nienabłonkowe, takie jak tłuszczaki, mięśniaki, naczyniaki, guzy podścieliskowe. Nawet małe gruczolaki jelita grubego stwarzają ryzyko zezłośliwienia i stąd konieczność ich usunięcia bez względu na rozmiar. Każde badanie przesiewowe w znieczuleniu jest w pełni bezpłatne. Badania są realizowane w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Małopolskiego 2014 – 2020. Tytuł projektu „Szanuj zdrowie! Program profilaktyki raka jelita grubego dla mieszkańców powiatu limanowskiego i suskiego.” W związku z powyższym, osoba zgłaszająca się na zabieg, przed przystąpieniem do niego, proszona jest o wypełnienie krótkiego wniosku, ankiety i oświadczenia. W wypełnieniu wspomnianych dokumentów chętnie pomogą pracownicy rejestracji. Mając na uwadze fakt, że w badaniu mogą uczestniczyć osoby z różnych części powiatu limanowskiego i suskiego, istnieje możliwość zwrotu kosztów dojazdu każdemu Pacjentowi - bez względu na to, z której części powiatu limanowskiego lub suskiego przyjeżdża. Biorąc pod uwagę, że większości uczestnikom projektu ze względu na znieczulenie anestezjologiczne muszą towarzyszyć osoby opiekujące się nimi od chwili jego przyjazdu na badania do czasu powrotu pacjenta do domu po badaniu w projekcie uwzględniane są środki na wynagrodzenie takiego opiekuna. Ilość środków na ten cel w danym roku jest ograniczona. Opiekun ubiegając się o takie wynagrodzenie jest zobowiązany do wypełnienia stosownych dokumentów znajdujących się stronie internetowej lub może je wypełnić na miejscu podczas wykonywanego badania osobie, którą będzie się opiekował. Wszystkie dokumenty programowe są do pobrania i do wglądu na stronie internetowej Bardzo ważny jest aspekt społeczny Programu, którego celem jest rozwój społeczności i przedłużenie aktywności zawodowej mieszkańców województwa małopolskiego oraz zwiększenie zgłaszalności na badania profilaktyczne raka jelita grubego poprzez podniesienie świadomości w zakresie profilaktyki raka jelita grubego i niwelację barier powstrzymujących pacjentów z grupy docelowej przed badaniem przesiewowym. Program badań skierowany jest zarówno do kobiet jak i do mężczyzn uwzględniając potrzeby osób z wszelkimi niepełnosprawnościami. Czym jest rak jelita grubego? Rak jelita grubego (łac. carcinoma intestini crassi) to pierwotny nowotwór złośliwy jelita grubego wywodzący się z nabłonka błony śluzowej jelita grubego. Do raka jelita grubego zaliczany jest rak okrężnicy, rak zgięcia esiczo-odbytniczego i rak odbytnicy. Klinicznie bywa dzielony na raka okrężnicy i odbytnicy. Powstaje w skutek mutacji genów wynikających z oddziaływania licznych rodzajów czynników rakotwórczych, które mogą doprowadzić do pojawienia się ich uszkodzeń. Defekty w obrębie genów pociągają za sobą cały szereg zaburzeń (po pewnym czasie nieodwracalnych) a skutkujących powstaniem nowego pokolenia nieprawidłowych, atypowych komórek tworzących gruczolaka a potem raka. Rak może naciekać narządy sąsiednie, takie jak: pętle jelita, pęcherz moczowy, prostatę, macicę czy ścianę jamy brzusznej. Naczyniami chłonnymi daje przerzuty do regionalnych węzłów chłonnych, zaś drogą naczyń krwionośnych przerzutuje do wątroby, płuc, jamy otrzewnej, mózgu, kości, narządów rodnych u kobiet czy skóry. Pod względem morfologii w obrazie mikroskopowym, raki jelita grubego dzielimy na: a. gruczolakoraki (85-90%); b. gruczolakoraki śluzowe (5-10%); c. raki śluzowokomórkowe (1%); d. raki rdzeniaste (bardzo rzadkie). Efekty leczenia raka jelita grubego. Na efekty leczenia raka jelita grubego decydujący wpływ mają poszczególne czynniki od których zależy skuteczność leczenia. Są nimi: wielkość guza, obecność przerzutów do węzłów chłonnych otaczających guz oraz obecność przerzutów do innych narządów np. wątroby, płuc, kości itp. Statystycznie możliwości wyleczenia są następujące: w I stopniu, w którym guz jest niewielki i nie ma przerzutów do węzłów chłonnych – 80 - 90%, w II stopniu, w którym guzy są większe, ale nadal bez przerzutów do węzłów chłonnych – 55 - 80%, w III stopniu, w którym nastąpiły przerzuty do węzłów chłonnych, ale nie ma zajęcia innych organów – 40%. w IV stopniu, gdy nastąpiły przerzuty odległe szansa na wyleczenie waha się - 0 - 10%. W związku z tym najważniejsza jest wczesna diagnoza zanim zaobserwujemy u siebie niepokojące objawy. Jak WAŻNE jest wykonywanie badań przesiewowych. Rak jelita grubego jest jednym z najczęstszych nowotworów spośród raków przewodu pokarmowego. Bezobjawowo może rozwijać się nawet przez 10 lat. Objawy daje bardzo późno, wtedy leczenie staje się bardzo skomplikowane i uciążliwe. Wśród najczęstszych objawów - jeśli takie się już pojawią - jest obecność krwi w stolcu lub na nim oraz związana z tym niedokrwistość (łatwe męczenie się, osłabienie). U ponad 70% krwawienie ma jednak charakter utajony i aby ją wykryć należy wykonać szczegółowe badania pod kątem krwi utajonej. Pozostałe objawy, które należy potraktować z największą powagą, to: wyczuwalny guz w jamie brzusznej, zmiana charakteru wypróżnień, silne skurcze brzucha, nudności, nie planowana utrata masy ciała połączona z osłabieniem i brakiem apetytu. Jakie czynniki zwiększają ryzyko zachorowania i dlaczego? Tych czynników jest wiele, jednak do najważniejszych należą: zaburzenia genetyczne, dziedziczenie po członkach rodziny chorujących na nowotwór jelita grubego, wiek (głównie po 50 roku życia), wszelkie choroby zapalne jelita grubego, choroba Leśniowskiego-Crohna palenie papierosów, ilość spożywanego alkoholu, któremu towarzyszy niedobór kwasu foliowego i metioniny, nieodpowiednia dieta obfitująca w mięsa i tłuszcze, a w związku z tym wysokie stężenie kwasów żółciowych w jelicie, dieta oparta na mięsie czerwonym, czyli wołowinie, wieprzowinie i baraninie, które są poddawane pieczeniu i grillowaniu, dieta uboga w błonnik, w przeszłości napromienianie (radioterapia) miednicy małej, otyłość. Jakie czynności stanowią profilaktykę nowotworu jelita? Aby ustrzec się choroby nowotworowej wskazane jest: badania okresowe, w tym wykonanie kolonoskopii co 10 lat po 50 roku życia, wykonywaniu testów na krew utajoną w kale (co rok), regularne uprawianie aktywności fizycznej (spacer, basen, etc), ograniczenie spożywanych kalorii, ograniczenie alkoholu , ograniczenie tłuszczów zwierzęcych, ograniczenie palenia tytoniu, wprowadzenie do diety większej ilości świeżych produktów roślinnych, spożywanie produktów bogatych w błonnik. Redakcja nie ponosi odpowiedzialności za komentarze Internautów do artykułu: Mieszkańcy lub pracownicy powiatów – limanowskiego, suskiego, wadowickiego, tatrzańskiego i nowosądeckiego (z wyłączeniem miasta Nowy Sącz) mogą bezpłatnie wykonać badanie przesiewowe w kierunku raka jelita grubego i to w pełnym znieczuleniu!. Jeżeli uważasz, że komentarz powinien zostać usunięty, zgłoś go za pomocą linku "zgłoś". images Rak jelita grubego zaliczany jest do częstych nowotworów, które zwykle diagnozuje się u mężczyzn po 60. roku życia. Brak lub obecność przerzutów tego nowotworu decyduje o rokowaniu. Stopień zaawansowania raka jelita grubego ocenia się na podstawie klasyfikacji TNM Międzynarodowej Unii do Walki z Rakiem (UICC). Pod uwagę bierze się zmiany nowotworowe w kątnicy, esicy, okrężnicy, odbytnicy i w zagięciu esiczo-odbytniczym. Obecnie wyróżnia się stopnie między 0 a 4. O obecności przerzutów raka jelita grubego mówi sklasyfikowanie pacjenta powyżej stopnia 3. Wówczas dochodzi do zajęcia przez komórki zmienione nowotworowo regionalnych węzłów chłonnych. Stopień 4. świadczy z kolei o występowaniu odległych przerzutów do innych narządów. Jakie są przerzuty raka jelita grubego? Na rokowanie raka jelita grubego istotny wpływ ma stopień klinicznego zaawansowania nowotworu. Znacznie gorzej wygląda ono u pacjentów z mikro- i makroprzerzutami, zarówno do węzłów chłonnych, jak i do odleglejszych narządów. To, w jakich organach pojawią się przerzuty, jest zróżnicowane osobniczo i zależy od anatomii i uwarunkowań biologicznych chorego. Rak jelita grubego daje przerzuty do wątroby u 15–25% pacjentów ze zdiagnozowanym nowotworem. Z racji tego, że krew, która zbiera się przy guzie, początkowo trafia właśnie do wątroby, przerzuty do niej są najczęstsze. Tylko u ¼ chorych możliwe jest zastosowanie radykalnego leczenia chirurgicznego. Z nie mniejszą częstotliwością przerzuty raka jelita grubego lokalizują się w węzłach chłonnych i otrzewnej. Zdarzają się również do płuc, jednakże zazwyczaj mają miejsce w przypadku zmian nowotworowych, zlokalizowanych pierwotnie w odbytnicy. Komórki rakowe wówczas omijają krążenie wątrobowe. Podobny mechanizm dotyczy przerzutów raka jelita grubego do mózgu. Znacznie rzadziej przerzuty występują w nerkach i nadnerczach. Sporadycznie zdarzają się przerzuty raka jelita grubego do kości. Jak powstają przerzuty przy raku jelita grubego? Istnieją trzy sposoby powstawania przerzutów raka jelita grubego. Pierwszą z nich jest droga krwiopochodna. Komórki rakowe transportowane są razem z krwią do organów znajdujących się w bliższych i dalszych odległościach. Tym sposobem mogą kumulować się np. w płucach czy w wątrobie. Drogą chłonną z kolei komórki rakowe przedostają się do węzłów chłonnych. Najczęściej są to te węzły, które znajdują się w okolicy guza. Inną możliwością jest rakowatość otrzewna. Jest to jeden z możliwych sposobów rozprzestrzeniania się raka do gładkiej jamy surowiczej, która buduje jamy brzucha oraz miednicy. Jak rozpoznaje się przerzuty raka jelita grubego? Rozpoznanie rodzaju i stopnia zaawansowania przerzutów raka jelita grubego odbywa się za pomocą badań laboratoryjnych. W pierwszej kolejności jest to kolonoskopia. Materiał biologiczny poddawany jest szczegółowej analizie histopatologicznej. Jest to podstawa do oceny histologicznej. Standardowo wykorzystuje się również tomografię komputerową, ultrasonografię endoskopową oraz rezonans magnetyczny. Analiza takiego obrazowania mówi lekarzom nie tylko o wielkości guza i obecności przerzutów, ale i o głębokości nacieku. W przypadku wątpliwości można wykonać jeszcze badania uzupełniające za pomocą pozytonowej tomografii emisyjnej. W procesie leczenia bardzo ważne jest określenie poziomu markera CEA (antygenu rakowo-płodowego), ponieważ mówi on o możliwości nawrotu choroby. Objawy przerzutów raka jelita grubego Przerzuty w przypadku raka jelita grubego są bardzo trudne do zauważenia przez pacjenta. Zmiana rakowa może być niewielkich rozmiarów i tym samym niemożliwa do wyczucia metodą palpacyjną. Zazwyczaj nie daje specyficznych objawów. Jeśli lokalizacja guza jest niekorzystna, może powodować duszności (przerzuty do płuc), żółtaczkę (przerzuty do wnęki wątroby) oraz różnorodne objawy neurologiczne (przerzuty do mózgu). Do tych ostatnich zaliczyć można zaburzenia mowy, widzenia, słuchu, równowagi czy drżenia mięśniowe. Dolegliwości zależą głównie od tego, w którym płacie mózgowym znajdują się komórki rakowe. Rokowanie przy przerzutach raka jelita grubego Powodzenie terapii i rokowanie przy występowaniu jakichkolwiek przerzutów raka jelita grubego jest kwestią indywidualną. Jeszcze kilkanaście lat temu stan pacjentów nie poprawiał się i leczono ich paliatywnie. Na chwilę obecną 5-letnie przeżycie 4. stadium raka jelita grubego wynosi około 10%. Dzięki dostępności nowoczesnych form terapii to, co kiedyś nie dawało nadziei na przeżycie, np. przerzuty do otrzewnej, dziś leczy się za pomocą chemioterapii perfuzyjnej w hipertermii. Jeśli nowotwór wykryto na wczesnym etapie, możliwe jest całkowite wyleczenie. Prowadzenie pacjentów uwzględnia leczenie kompleksowe, które łączy chirurgię, chemioterapię i radioterapię. Zobacz film: Rak jelita Bibliografia: 1. Maciej A. Kawecki, Piotr Piasecki. 2017. Przerzuty raka jelita grubego do wątroby – gdzie są granice możliwości terapeutycznych? Onkol Prakt Klin Edu, 3(4):193–197. - Rak jelita grubego to jedna z najpiękniejszych chorób. Ma się jeszcze czas, by pokochać ludzi, świat, wybaczyć błędy sobie i innym - powiedział Medexpressowi Tomasz Sztreker, syn kobiety, która zmarła na raka jelita grubego. - Rak jelita grubego to jedna z najpiękniejszych chorób. Ma się jeszcze czas, by pokochać ludzi, świat, wybaczyć błędy sobie i innym - powiedział Medexpressowi Tomasz Sztreker, syn kobiety, która zmarła na raka jelita grubego. Martyna Chmielewska: O czym powinny wiedzieć rodziny pacjentów chorych na raka jelita grubego? Tomasz Sztreker: Myślę, że największym problemem jest niedoinformowanie pacjentów na temat psychologicznych skutków tej choroby. Chodzi o to, aby pacjent miał dostęp do psychologa, psychiatry, leków psychotropowych – antydepresantów, które mogłyby pomóc mu przejść przez ten trudny dla niego okres choroby. Dobrze byłoby gdyby miał także dostęp do wszelkich niekonwencjonalnych działań. Myślę tu o takich elementach, które mogą pomóc pacjentowi w regeneracji albo zmniejszyć u niego szkodliwe skutki chemioterapii, radioterapii czy innych terapii. Powinniśmy też sobie zdawać sprawę z pewnych konsekwencji terapii, które dzieją się w organizmie chorego. Chory często nie rozumie zmian, które powoduje u niego dana choroba. Dlaczego chorzy nie zdają sobie z tego sprawy? Czy lekarze nie informują pacjentów o skutkach choroby? Myślę, że duże znaczenie mają tu procedury. Niestety pośród wielu wspaniałych lekarzy są i tacy, którzy nie podchodzą do pacjenta jak do człowieka, który jest chory, ale jak do umierającego. Choroba nowotworowa może prowadzić do tego, że pacjent może umrzeć. Oczywiście, są pewne nowotwory, które daje się leczyć a nawet wyleczyć. Niestety w wielu przypadkach choroby nowotworowe są trudne do leczenia. Tak było z moją mamą, która musiała prosić lekarza o badania. Interesowała się swoją chorobą, wymuszała na lekarzach kolejne badania. Kiedy się okazało, że ma przerzuty na płuca, wymusiła na lekarzach kolejne badania głowy. A wszystko dlatego, że czuła się coraz gorzej. Miała zawroty głowy, nie mogła jeść, wymiotowała. Nikt z lekarzy nie przygotował jej wcześniej na taką reakcję organizmu. My także nie wiedzieliśmy, jak pomóc naszej mamie. Uwierzyliśmy pod wpływem innych, że nasza mama nie ma tak poważnej choroby jaką miała, chociaż robiliśmy wszystko co tylko mogliśmy. Moja mama przeszła chemioterapię i radio terapię, ale nasz poziom dotyczący tego co się z nią działo, był niestety niski. Ufaliśmy lekarzom, ale szukaliśmy również alternatyw. Jakie zmiany należałoby wprowadzić do systemu ochrony zdrowia, aby pomóc chorym na raka jelita grubego? Pacjenci muszą wiedzieć, że to jedna z najpiękniejszych chorób. Ma się jeszcze czas, by pokochać ludzi, świat i wybaczyć sobie i innym. Można ułożyć sobie życie z tą chorobą. Niestety, gdy się o niej dowiadujemy, zaczynamy panikować zamiast zastanowić się nad metodami leczenia. Na pewno pomoc psychologa, psychoonkologa jest ważna w przypadku tej choroby. Ważne jest też, by człowiek poznał metody leczenia. Wiem, że poza chemioterapią, radioterapią, są też inne metody leczenia np. badania kliniczne. Niestety ludzie nie mają ich świadomości. Łudzimy się, że pewnego rodzaju dieta czy soki z owoców wyleczą nowotwór. Moja mama stosowała mnóstwo rzeczy i myślę, że one mogły wspomóc terapię. Dlatego należałoby je robić przed chemioterapią, by wzmocnić organizm, ale i po by się szybciej zregenerował. Jeśli będziemy brać witaminy, minerały, stosowali odpowiednią dietę, to w odpowiedni sposób przygotoujemy nasze jelita, wątrobę i inne narządy palone podczas chemioterapii. Przy radioterapii trzeba także wiedzieć, jakie produkty można jeść. Powinno się przygotować się na wymioty, mieć odpowiednie środki medyczne, które je zahamują. Jakie u Pana mamy pojawiły się skutki uboczne po chemioterapii? Po chemioterapii pojawiła się u mamy neuropatia czyli straszne bóle. Moja mama korzystała z dostępnych środków medycznych, po których czuła się tak, jakby była pod wpływem narkotyków. Miała bardzo duże problemy psychiczne, z czym się bardzo nieswojo czuła. Kiedy zaczęła używać olejów konopnych, które są legalne w naszym kraju (CBD, CBG), to zmiana u mamy nastąpiła jak za dotknięciem czarodziejskiej różdżki. Byliśmy w szoku. Mama stała się energiczna, ustąpiły jej bóle. Czuła się zrelaksowana. Naturalny środek spowodował, że mama przestała źle się czuć. Z jakimi problemami borykał się Pan po śmierci mamy? Po śmierci mojej mamy miałem ataki paniki. Bardzo dużo czytałem o tej chorobie. Musieliśmy znaleźć jakieś terapie. Okazało się, że mojej mamie można było pomóc, gdybyśmy na odpowiednim etapie zastosowali odpowiednie działania. Gdyby mama poszła na takie badania jak: kolonoskopia ( rok czy dwa lata wcześniej od rozpoznania choroby), to dzisiaj cieszyłaby się dobrym zdrowiem. Miałaby wyciętego polipa, dostałaby leki. Niestety, kiedy dowiedziała się, że ma nowotwór na jelicie, on już był na tyle duży, że już były nacieki na węzłach chłonnych. Przy tym stadium choroby ludzie żyją średnio trzy lata. Moja mama żyła cztery. Wiem, że żyłaby dużej gdyby nie to, że nie skorzystaliśmy z niektórych badań, albo leków dostępnych za granicą. Przed rozpoczęciem artykułu pierwsze spojrzenie na MSI-H, MSS, MSI-LMSS (stabilność mikrosatelitarna), stabilność mikrosatelity, w porównaniu z MSI, nie ma oczywistego (Mikrosatelitarna niestabilność wysoka, niestabilność mikrosatelitarna wysokiej częstotliwości), to znaczy częstotliwość niestabilności mikrosatelity jest wysoka, na ogół wyższa niż 30%;MSI-L (Mikrosatelitarna niestabilność niska, niestabilność mikrosatelitarna niskiej częstotliwości), to znaczy częstotliwość niestabilności mikrosatelity jest niska, generalnie mniejsza niż 30%.Przyjaciele, którzy są zaniepokojeni najnowszymi postępami w rak wiedzą, że leki przeciwnowotworowe o szerokim spektrum działania, pembrolizumab i niwolumab, zostały zatwierdzone do leczenia wszystkich guz pacjenci z MSI-H (wysoka niestabilność mikrosatelitarna). Wskaźnik wykrywania MSI-H jest stosunkowo wysoki, szczególnie w przypadku pacjentów z jelita grubego, więc niektórzy pacjenci z rakiem odnoszą korzyści z tego rodzaju leczenia w celu przedłużenia NCCN zaawansowane lub przerzutowe raka jelita grubego wytyczne leczenia, pierwsza linia immunoterapia opcje dla pacjentów z MSI-H i dMMR to niwolumab (niwolumab, Opdivo) lub pembrolizumab (pembrolizumab, Keytruda) lub niwolumab i ipilimumab (Iraq Combined therapy with Pitimab, Yervoy).Zalecenia te są zaleceniami kategorii 2B i dotyczą pacjentów, którzy nie kwalifikują się do skojarzenia cytotoksycznego chemoterapia reżim. Te opcje leków immunoterapeutycznych są również wymienione w wytycznych jako zalecenia leczenia drugiej i trzeciej linii dla pacjentów z dMMR / przypadku pacjentów z nieoperacyjnym, miejscowo zaawansowanym lub przerzutowym rakiem jelita grubego, u których rozwinęła się choroba lub którzy są co najmniej oporni na dwa wcześniejsze schematy chemioterapii systemowej, 95% z nich może wykryć MSS zamiast MSI-H. Jak więc wybrać pacjentów z rakiem jelita grubego i odbytnicy MSS?Niedawno opublikowano badanie IMblaze370 jako otwarte badanie III fazy, w którym 363 pacjentów z rakiem jelita grubego z przerzutami, u których wyniki badań genetycznych wskazywały na MSS, zostało losowo przydzielonych do atezolizumabu (atezolizumabu) w skojarzeniu z kobimetynibem (kobitytyb) w proporcji 2: 1: 1. Ni, lek celowany MEK), grupa attuzumabu w monoterapii, grupa regorafenib (regorafenib, wielocelowy inhibitor kinazy). Pacjenci z rakiem jelita grubego MSS w przeszłości nie reagowali na tego badania po raz kolejny potwierdzają: pacjenci z rakiem jelita grubego i odbytnicy z MSS nie reagują dobrze na lek immunoterapeutyczny (PD-L1) atuzumab. Mediana całkowitego przeżycia w grupie atezumabu w skojarzeniu z kobtynibem wyniosła miesiąca, w porównaniu z miesiąca w grupie samego atezumabu i miesiąca w grupie regofenibu, niezależnie od tego, czy immunoterapia sama, czy skojarzona. Nie ma istotnej korzyści w zakresie przypadku mediany czasu przeżycia wolnego od progresji, trzy grupy leczone obejmowały miesiąca, miesiąca i miesiąca, bez różnicy. Odsetek działań niepożądanych 3/4 stopnia wynosił 61% w grupie terapii skojarzonej, 31% w grupie atuzumabu w monoterapii i 58% w grupie regofenibu.„Wyniki te podkreślają silne biologiczne różnice między MSS i MSI-H i podkreślają różne potrzeby terapeutyczne między tymi dwoma typami chorób” - powiedziała dr Cathy Eng, naukowiec z University of Texas Anderson Cancer to, że pacjenci z rakiem jelita grubego, u których MSS wykryto w badaniach genetycznych, nie zalecają wyboru immunoterapii i zamiast tego stosują inne metody. Obecnie cele i leki celowane, które mogą osiągnąć pacjenci z rakiem jelita grubego, to:VEGF: bewacizumab, apsipVEGFR: ramucyrumab, rigofinib, fruquintinibEGFR: cetuksymab, panitumumabPD-1 / PDL-1: pembrolizumab, niwolumabCTLA-4: ipilimumabBRAF: VelofiniNTRK: LarotynibJeśli wykryte zostaną inne odpowiadające mutacje docelowe, można wybrać odpowiednią celowaną terapię chorych na raka jelita grubego można wybrać standardowy zestaw chemioterapii FOLFOXIRI (fluorouracyl + leukoworyna + oksaliplatyna + irynotekan), będący połączeniem grupy cytotoksycznych środków chemioterapeutycznych, odpowiednich dla wszystkich lekooporności wynik testu genetycznego nie wskazuje na MSI-H. Możesz również wybrać wielocelowe inhibitory kinazy regorafenib (regorafenib, Stivarga) i TAS-102 (triflurydyna / tipiracyl; Lonsurf).Cetuksymab jest również lekiem gwiazdowym, często wybieranym przez pacjentów z jelita grubego, który często pojawia się w zindywidualizowanych planach leczenia. Metody oceny obejmują: Czy guz jest po lewej czy po prawej stronie? Czy zawiera mutacje KRAS / NRAS? Przed wyborem cetuksymabu lub panitumumabu należy wziąć pod uwagę mutację genu uzyskać szczegółowe informacje na temat leczenia raka jelita grubego i drugą opinię, zadzwoń do nas pod numer +91 96 1588 1588 lub napisz do rakfax@ W przypadku nowotworu jelita grubego, który jest jednym z częściej występujących zaraz po raku prostaty u panów i piersi u kobiet, dieta ma wysokie znaczenie nie tylko jako element leczenia, ale również jako część profilaktyki tej choroby. Wiemy, że stałe stosowanie przez wiele lat jadłospisu bogatego w tłuszcze zwierzęce i czerwone mięso stanowi istotny czynnik sprzyjający rozwojowi raka jelita grubego. Tak więc zmian w swojej diecie powinniśmy dokonać zarówno w sytuacji, gdy chcemy zapobiec u siebie rozwojowi tego groźnego schorzenia (np. jeśli znajdujemy się w grupie ryzyka w wyniku rodzinnego występowania nowotworu), jak również wtedy gdy pokonaliśmy chorobę i zależy nam na zapobieganiu jej nawrotom. W naszej codziennej diecie powinny się więc znajdować wysokie ilości flawonoidów, nienasyconych kwasów tłuszczowych oraz witamin antyoksydacyjnych. Dieta a zapobieganie rozwojowi raka jelita grubego Dieta profilaktyczna, której zadaniem ma być ochrona przed rozwojem raka jelita grubego powinna być przede wszystkim zdrowa i odpowiednio zbilansowana. Jeśli zależy nam na przeciwdziałaniu rozwoju nowotworu powinniśmy skrupulatnie stosować się do kilku zasad w naszym żywieniu: Jadłospis powinien być wysoce zróżnicowany – oznacza to brak monotonii i codziennego jedzenia tego samego, powinniśmy dostarczać do organizmu urozmaicone pokarmy bogate w różnorodne składniki odżywcze. Błonnik pokarmowy – to jeden z ważniejszych elementów, które pomagają nam chronić się przed rozwojem raka jelita. Znajdziemy go w produktach pełnoziarnistych – brązowy ryż, kasze, pieczywo graham i żytnie oraz w warzywach – głównie strączkowych i owocach. Jego podstawową funkcją jest regulowanie pracy jelit oraz zapobieganie zaleganiu resztek pokarmowych. Flawonoidy – to związki o działaniu przeciwnowotworowym, ich bogactwo znajdziesz w warzywach oraz owocach, których spożycie powinno być na wysokim poziomie. Zmniejszenie ilości spożywanych tłuszczy – głownie nasyconych, pochodzenia zwierzęcego, znajdują się w produktach mlecznych, mięsie oraz maśle. Zmniejszenie ilości spożywanego cukru oraz produktów, które zawierają duże jego ilości – cukierki, czekolada, lizaki, ciasta czy ciasteczka. Regularne spożywanie ryb morskich – powinny znaleźć się w naszej diecie co najmniej dwa razy w każdym tygodniu. W ich składzie znajdują się nienasycone kwasy tłuszczowe, które pozytywnie oddziałują na układ odpornościowy oraz jod, który poprawia procesy przemiany materii. Mięso – ilość mięsa w ciągu dnia powinna wynosić około 150 gram, jednak należy równocześnie zmniejszyć ilość spożywanego mięsa czerwonego do maksymalnie dwóch dni w tygodniu. Woda – każdego dnia należy pić jej minimum 1,5 litra, najlepiej zdecydować się na wysokomineralizowaną, która zawiera odpowiedni poziom jonów wapnia oraz magnezu. Zielona herbata – każdego dnia powinniśmy wypić jej dwie filiżanki. Stanowi bogate źródło flawonoidów dzięki czemu w skuteczny sposób przeciwdziała rozwojowi komórek nowotworowych. Zrezygnuj z soli – zawarty w niej sód powoduje zatrzymywanie wody w organizmie i podnoszenie poziomu ciśnienia tętniczego krwi. Potrawy doprawiaj ziołami. Ogranicz spożycie alkoholu. Regularnie ćwicz – co najmniej trzy razy w ciągu tygodnia. Ruch powinien pochłaniać minimalnie 30 minut – może to być szybki spacer, jazda na rowerze, czy np. pływanie. Nie dopuszczaj do otyłości lub nadwagi, które mogą sprawić iż ryzyko rozwoju raka jelita będzie nawet 2-3 razy większe. Wygrałem z rakiem jelita – jak jeść, żeby zapobiec nawrotom? W takiej sytuacji ważne są zalecenia profilaktyczne, związane ze zdrową i zbilansowaną dietą podobne do tych, których należy przestrzegać w celu zniwelowania ryzyka zachorowania. Co będzie jednak szczególnie istotne dla osób, które na nowotwór jelita grubego już chorowały? Pij zieloną herbatę oraz białą herbatę regularnie, Swoje posiłki komponuj z produktów możliwie jak najmniej przetworzonych, Unikaj picia kawy, Zrezygnuj ze spożywania alkoholu, Warzywa oraz owoce powinny być spożywane regularnie, jednak warto również dbać o urozmaicenie i dobierać je możliwie jak najbardziej różnorodnie. Wszelkie warzywa w kolorze zielonym, pomarańczowym i czerwonym zawierają w swoim składzie wysokie dawki witamin o charakterze antyoksydacyjnym – A oraz C. Warto również wybierać cebulę, czosnek, winogrona, brokuły czy czarną porzeczkę, które wykazują działanie przeciwnowotworowe i zawierają wiele witamin i składników odżywczych. Jedzenie fasoli oraz soczewicy może w skuteczny sposób zastąpić białko z mięsa w pożywieniu. Również forma obróbki cieplnej naszych dań ma znaczenie – decydujmy się raczej na duszenie, gotowanie lub pieczenie w folii, w daniach smażonych znajdują się substancje kancerogenne czyli takie, które prowokują rozwój komórek nowotworowych, Stałym elementem diety powinny stać się orzechy – laskowe, włoskie, pistacje, migdały. W ich składzie znajduje się bowiem witamina E. Jej główną funkcją jest niszczenie wolnych rodników tlenowych, które mogą doprowadzać do degradacji komórek i rozpoczynania procesu nowotworowego. Wysokie dawki witaminy E znajdują się również w soi oraz kiełkach zbóż.

wygrałem z rakiem jelita grubego